الفيض الكاشاني
26
منتخب مكاتيب قطب ( فارسى )
با تعبير « امام به حق ناطق جعفر بن محمّد الصادق عليه السلام » ( م خ 61 ، م ج 236 ) مىستايد . وى در نامهاى تجدد دين الهى و اصلاحات دينى را كه در حوالى فارس اتفاق افتاده است از بركات حضرت مهدى - عجلاللَّه فرجه الشريف - مىداند ( م ج 262 ) . قطب در نامههاى خويش با اين عبارت بر پيامبر و خاندان او درود مىفرستد : « و صلىاللَّه على نبيّه محمّد و آله اجمعين » و نيز در نامهاى كه آداب قرائت مكاتيب را بيان كرده است دستور به ذكر صلوات در ابتداى قرائت و نيز ذكر صلوات در انتهاى آن با همين الفاظ داده است ( م ج 350 ) . ساختار نامهها نامههاى قطب با نام خداوند و سپاس او با عباراتى شيرين و متفاوت شروع مىشود و با ستايش و حمد خداوند و دعا به خود و مخاطبان پايان مىپذيرد . پژوهشگران شمارِ نامهها را تا 783 نامه بر اساس نسخههاى موجود در كتاب خانهها بر آورد كردهاند . « 1 » مخاطب نامههاى قطب سه گروهاند : خاص ، عام و اعم . نامههاى خاص به شخص يا اشخاص معينى است كه نام آنها با ذكر القاب طريقتى و سپس دعا به آنها شروع مىشود كه گاه در ضمن آنها به سفارشهاى عمومى نيز پرداخته است . امير ركن الدين حسن و امير شيخ محمّد و امير شيخ ابو سعيد بيشترين نامههاى خصوصى را به خود اختصاص دادهاند . مضمون اين نامهها گاه تسليت مرگِ كسان يا دلدارى و دلگرمى آنها در بيمارىها و مصائب روزگار يا سفارشهاى سلوكى است و گاه نيز بدون بهانه به بيان پارهاى معارف عرفانى پرداخته است . نامههاى عام نامههايى است كه به پيروان و شاگردان خويش با سر نوشتههايى چون : إِلى الإخوان الإلهيّين ، إِلى الإخوان التائبين و . . . نگاشته شده است . اين نامهها در بر دارندهء سفارشها و دستورهاى سلوكى و نيز نصيحت و ارشاد كسانى است كه با انديشه و آراء قطب
--> ( 1 ) . تاريخ نظم و نثر فارسى ، ج 1 ، ص 261 .